Ayraç içinde ve altı çizli felsefe...
Felsefe ve sosyal bilimler Dergisi
 
ana sayfa Yeni sayi onceki sayilar Yayin/danisma kurulu Yayin ilkeleri iletişim
LOCKE VE BERKELEY’DE BİRİNCİL VE İKİNCİL NİTELİKLER MESELESİ

ÖZET
Bu makale, öncelikle, Locke ve Berkeley’in maddi şeylerin nitelikleri hakkındaki düşüncelerini serimleme amacındadır. Locke bu nitelikleri “birincil” ve “ikincil” diye ikiye ayırır. Ona göre, birincil olanlar (örneğin uzam, katılık, devinim, sayı vb.) maddi bir şey için tözsel olanlara işaret eder ve algılayan bir öznede kendi karşılıkları olan idelere neden olurlar. Birincillere karşıt olarak ikincillerin (örneğin renk, ses, tat vb.) varlığı özneye bağlıdır: bu, maddi şeyin kendisinde ikincil nitelikler yoktur ve bu nitelikler hakkındaki ideler algılayan öznenin kendi ürünüdür demeye gelir. Ama Locke’a göre, birincil niteliklerin varlığı bizim için maddi tözün varlığını güvence altına alır ve bu da “doğru bilgi”yi olanaklı kılar. Locke’un görüşlerine karşıt olarak Berkeley birincil ve ikincil nitelikler arasında gerçek bir ayrım yoktur ve ikincillerin varlığına yöneltilen itirazlar birinciller için de geçerlidir. Ona göre, tüm nitelikler algılayan öznenin ürünüdür ve ona bağlıdır; algılayan zihin dışında hiçbir nitelik yoktur. Berkeley’e göre, maddi şeylere ait bütün niteliklerin öznel olması maddi tözün varlığını reddetmeyi olanaklı kılar; çünkü nitelikleri dışında maddi bir tözün varolduğu kanıtlanamaz.

Anahtar Sözcükler: Locke, Berkeley, birincil nitelikler, ikincil nitelikler, ide, bilgi, öznellik.   

(The Problem of Primary and Secondary Qualities in Locke and Berkeley)
ABSTRACT
This article, first of all, aims to expose the thoughts of Locke and Berkeley on the qualities of material things. Locke distincts these qualities as “primary” and “secondary”. For him, primary ones (like extension, soliditary, movement, number etc.) refers to the qualities that are substantial for a material thing and also causes their correspondant ideas in the mind of a perceiving subject. Opposed to the primary ones, the existence of secondary ones (like colour, sound, taste etc.) are relative to the subject: this means that, at the material thing itself, there are no secondary quailities, and the ideas about these qualities are the products of the perceiving subject. But for Locke, the existence of primary qualities secures the existence of material substance for us and this allows the possibility of “true knowledge”. Contrary to Locke’s thoughts, Berkeley claims that there no real distinction between the primary and secondary qualities, and the objections that are directed for the reality of secondary ones are also valid for the primary ones. For him, all qualities are the products of and relative to the perceiving subject and there are no qualities out of a perceiving mind. For Berkeley the subjectivity of all qualities of material thing allows him to deny the existence of material substance; because no one can ever prove that except the qualities there are no material substance.

Key Words: Locke, Berkeley, primary qualities, secondary qualities, idea, knowledge, subjectivity.